تب فلسفی

ناکجاآباد عشق(3) به عقیده‌ی شریعتی، نخستین و مهمترین گام به سوی تغییر اجتماعی، تدوین یک ایدئولوژی رادیکال اسلامی بود. از دید او، رسالت پیام‌آور یا روشنفکر معاصر به دوش گرفتن مشعل آگاهی و آزادی و تبیین تضادها و نابرابری‌های اجتماعی است. نخستین دور سخنرانی‌های ستیزه‌جویانه‌ی شریعتی در آبان ماه 50 ایراد شد. انتظار مذهب اعتراض، تشیع علوی و تشیع صفوی، مسئولیت شیعه بودن، آری اینچنین بود برادر و پدر، مادر ما متهمیم. و دومین دور عبارت بود از: شیعه حزب تمام، پیام امید به روشنفکر مسئول و قاسطین، مارقین، ...

ناکجاآباد عشق(2) شریعتی در بهار سال 1345 در دانشگاه مشهد شروع به کار کرد. شخصیت جذّاب شریعتی که همواره وارد بحث‌های مفصّل و بی‌پرده می‌شد، یکی از عوامل محبوبیت وی در میان دانشجویان بود. پس از اجرای نمایشنامه‌ی ابوذر، ایرج صغیری را در آغوش گرفت. کتابی که جنجال‌های بسیار گسترده‌ای برانگیخت و نشانه‌ی آغاز فعالیت روشنفکری شریعتی بود، اسلام‌شناسی بود. مدتی کوتاه پس از انتشار آن، او با تقاضای مخاطبان جوان و پرشور خود در سایر دانشگاه‌های ایران مواجه شد. این افکار و قرائت جدید از اسلام هم متولیان رسمی م...

بازشناسی متون مقدس متون را می توان به دو بخش عمده، مقدس و غیرمقدس تقسیم کرد. این تقسیم بندی کمک می کند تا شاخص های آنها مورد ارزیابی و بازشناسی قرار گیرد. و ما به وجوه مقدس و راز ماندگاری شان بیشتر پی ببریم. وداهای هندوان، توراتِ یهودیان، اناجیلِ اربعه ی مسیحیان و قرآنِ مسلمانان از جمله متون مقدسی هستند که در جهان قابل توجه هستند. مهمترین وجه اشتراک این متون، مضامین یکسان در ژانر ادبی و فرهنگی آنهاست. جوامع دینی متون مقدس را با مواد عالی و هنرهای زیبا و نفیس تهیه و حفظ می کنند. مواجهه ی بسیار محترمانه مردم با این متون، داستان هایی که در باره ی نحوه پیدایش این متون نقل می کنند، تعصبی که بر سر تحریف نشدن و دگرگون نشدن این متون دارند، مناسک و آیین هایی که در باره ی این متون اجرا می کنند...

باز حسین می آید با پرچمی به دست از صحرای تفتیده ی کربلا، برای برملا کردن نیت های شوم و پنهان قداره بندان بزرگ تاریخ که چشم در چشم خلائق، آشکارا دروغ می گویند تا به اریکه ی قدرت برسند.باز حسین می آید با فریادی بلند از پهندشت نینوا، که اگر دین ندارید، آزاده باشید و روح و روان خود را به دیگران نفروشید و جان عزیز خود را در راه مطامع دیگران فدا نکنید.باز حسین می آید این بار با کوله باری از تجربه های تاریخ، که ای انسان ها، تاریخِ گذشته ی خود را مرور کنید تا گرفتار خطاهای فاحشِ زمانه نشوید و در چرخه ی ننگ و نیرنگ، به دام زورمداران نیافتید.باز حسین می آید با بیان اندیشه ای برخاسته از عمق عقل، ای آدم هایی که دم از دانایی می زنید برای رهایی از چنگ ظلمت و نادانی باید هشیارانه زندگی کنید و از عوام فری...

نقش مناسک عاشورایی در اعتبارِ فردی و اجتماعی(2)اسطوره ی عاشورامحکم ترین پشتیبان و پشتوانه ی شیعیان، تبدیل کردن حادثه ی کربلا به یک اسطوره برای تمام دوران است. هر قومی در پی اسطوره سازی برای هویت بخشی خود در بستر تاریخ بوده است. فاجعه ی کربلا درام عظیم تاریخی و مذهبی در شیعه است که توان و شأن اسطوره شدن دارد. شیعیان خوب دریافته اند که با اسطوره سازی می توان نهضتی را زنده نگه داشت. از این رو نه فقط در ایران بلکه در عراق، هند و پاکستان چنین گرایشی وجود دارد. اسطوره ها کارکردهای نمادین دارند و حفظ این نمادها امری ضروری است. برافراشتن پرچم سیاه و سرخ، شبیه سازی، علم گردانی، روضه خوانی و سینه زنی و زنجیرزنی بیانی روشن از همین نمادها هستند. و از نظر روان شناختی پذیرش یک واقعه از طریق نمادها به مر...

نقش مناسک عاشورایی در اعتبارِ فردی و اجتماعیمقدمهدر آغاز انقلاب اسلامی ایران که انقلابیون مست حضور بودند، یک شب در مراسم حسینیه ی اعظم زادگاهم، بندر دیر، شاهد اخراج گروهی از جوانان از مراسم سینه زنی عاشورایی توسط همین انقلابیون بودم. با این که نوجوانی بیش نبودم، این طرد به مذاقم خوش نیامد و ناراحت شدم. آن خاطره ی تلخ که در کتاب «خاک غریب» هم به آن اشاره کرده ام، بهانه ای برای قلمی کردن مطلب فعلی است.در آن کتاب آمده است. این بار دیدم افراد دیگری رشد کردند. آنهایی که با مسجد و منبر آشنا بودند هر چند گاه گروه اول هم در مساجد و حسینیه ها می دیدم. آرام آرام نسلی که انقلاب کرد آنها را از مسجد و حسینیه راند. و این را یکبار خودم در حسینیه ی اعظم دیّر شاهد بودم که اندکی ناراحت شدم. ناراحتی از این ج...

رویکرد جامعه شناختی و ارتباطی به قرآنآندره نِگرو معتقد است قرن بیست و یکم یا وجود نخواهد داشت و یا قرنی است که با مذهب و رویکرد مذهبی همراه است.تردیدی نیست که به رغم چالش هایی که گریبانگیر مذهب است اما اقبال اندیشمندان و توده ی مردم به مذهب و معنویت در جهان امروز، امری جدی و شگفت انگیز است. بشر امروز پس از دو قرن تجربه ی بی دینی و فاصله گیری از مذهب به خود آمده و برای عبور از مدرنیته و عقل گرایی محض، چاره را در رجوع به دین همراه با نقد عقل مدرن می داند.از طرفی دینداران با توجه به آراسته ها و پیراسته هایی که در گذر زمان بر پیکره ی دین سنگینی می کند، قادر به رفع عطش گروندگان به آن نیستند و با وجود احیاگرانی که در طول دو سده ی اخیر تحولاتی در عرصه ی معرفت دینی به وجود آورده اند؛ امروزه اندیشه...

مواجهه با کتاب برای این که خواندن یک کتاب بر شما روا و روان شود نیاز است که به موارد فیزیکی و محتوایی آن توجه ویژه داشته باشید. این امر سبب می شود شما با میل و رغبت بیشتری به سراغ کتاب بروید. 1- شکل و رنگ و اندازه ی کتاب و تعداد صفحات زمینه ی مناسبی برای آشنایی اولیه با کتاب است.2- نام کتاب و نویسنده، مترجم و انتشاراتی سرآغاز خوبی برای شناخت کتاب است.3- عنوان اصلی و فرعی که حاصل زحمت نویسنده، مترجم یا ناشر است راهنمای شما به محتوای اجمالی کتاب است.4- چکیده ای که پشت صفحه ی آخر نوشته شده است به شما کمک می کند تا نویسنده و کار او را بشناسید. از این رو با دیدن یک کتاب در کتابفروشی و یا کتابخانه، برای درک ابتدایی محتوای آن شما به ناچار باید چکیده را بخوانید و پس از آن تصمیم به خرید و یا خوان...

تبارشناسی یک حدیث مقدمه با تمام شهرتی که حدیث «من عرف نفسه فقد عرف ربه» دارد اما پیشینه ی آن را هم می توان در میان یونانیان جست و هم به تفسیر و تأویل های عرفانی آن در ادیان آسمانی دست یازید. در این جستار با بیان تبارشناسی حدیث مذکور درمی یابیم که جمله ی فوق حدیث نیست بلکه گزین گویه ای یونانی است که کاربرد اخلاقی-عرفانی دارد. تبارشناسی حدیث جمله ی «خودت را بشناس» گویا اولین بار از زبان تالس در قرن ششم قبل از میلاد بیان شده است. سایمون کریچلی در کتاب «فیلسوفان مرده» می نویسد: تالس که کسوف خورشیدی ماه می سال 585 قبل از میلاد را پیش بینی کرد احتمالا نخستین گوینده ی عبارت خودت را بشناس است.(1) البته برخی این عبارت را به کیلون از اهالی اسپارت نسبت می دهند.(2) از اندرز کلاسیک یونان آگاهیم که خ...

نظر آیت الله منتظری در مورد تعدد زوجات چند همسری یکی از واقعیت های جوامع و از مسائل مورد بحث در زمینه ی نظام خانواده از زمان های دور است. اسلام با توجه به این واقعیت که عده ای خواه ناخواه به یک همسر اکتفا نمی کنند و حتی ممکن است به صورت نامشروع به زن دیگری روی آورند، چند همسری را تشویق نکرده ولی آن را لغو هم نکرده است بلکه آن را محدود کرده است. یعنی از سویی برای آن حداکثری قائل شده و از سوی دیگر برای آن قیود و شرایطی قرار داده و به هر کس اجازه نداده است که همسران متعدد انتخاب کند. اسلام در حقیقت با این قانون جانب زن را گرفته و با حق استفاده ی مشروط به عنوان همسر قانونی، تعهدی بر دوش مرد گذاشته است و مانع از هوسرانی های سهل تر و بی دردسرتر مرد بدون عنوان ازدواج شده است.(اسلام دین فطرت، ز...

درود و وقت بخیر جناب دکتر فضلی گرامیمن البته با عنوانی که انتخاب کرده اید و در متنتان نیز به آن اشاره کرده اید چندان همراه نیستم. آنچه گفته اید و رنجی که بر شما و دیگر اساتید عالِم و دغدغه مند در این سالها رفته است را درک می کنم اما مساله زاویه ای دیگر هم دارد که نباید از آن غافل شد: شما و دلسوزان و اندیشه ورزانی چون شما چراغی را روشن نگه داشتید که بسیاری از دانشجویان از نورش بهره ها بردند...باری معلمانی چون شما با چراغتان رخصت ندادید که کسانی تاریکی را سراسری کنند و دانشجویان و طالبان علم و معرفت را از نور محروم دارند و این البته اجباری بوده است یا عاشقانه تفاوتی نمی کند و خدمتی بزرگ به حساب می آید ...دوست تر دارم که شما را نه قربانی نظام ایدئولوژیک که چراغ ِ راه و راهنمای دانشجویان بی پن...

باز هم ... هر وقت سالگرد «ندای هرمزگان» فرا می رسد؛ از هیئت تحریریه مرا به نوشتن یک یادداشت ترغیب می کنند. من هم چون روزگار زیادی را با این رسانه ی مکتوب و تا حدودی الکترونیکی سپری کرده ام؛ پاسخ مثبت می دهم. در سال گذشته مطلب خود را با عنوان «توصیه به اهل قلم» قلمی کردم. در این مدت یک سال که به مطالعه ی کتب گوناگون دل سپرده بودم؛ باز همان فراز مشهور و کلیدی برایم آشکارتر می شود که به دوستان توصیه می کنم اگر می خواهید اهل قلم شوید با مطبوعات ارتباط برقرار کنید. چرا که به درستی دریافته ام بیشتر نویسندگان کار خود را با مطبوعات آغاز کرده اند. یعنی در روزنامه ها، هفته نامه ها، ماهنامه ها و یا فصلنامه ها مطلبی را نوشته اند و با همین تمرین نوشتن ها به قلم خود اعتماد پیدا کرده و شروع به تدوین کت...

مغازله با مرگ عجبا! صحنه کربلا ناگهان در پيش چشمم، به پهنه ی تماميِ زمين گسترده شد و صف هفتاد و دوتني که به فرماندهي حسين در کنار فرات ايستاده است، در طول تاريخ کشيده شد که ابتدايش، از آدم - آغاز پيدايش نوع انسان در جهان- آغاز مي شود و انتهايش تا ... آخرالزمان، پايان تاريخ، ادامه دارد!(شریعتی،1392: 25) تصور نمی کنم در جهان هستی کسی را بتوان یافت که پیش تر و بیش تر از امام حسین(ع) با مرگ مغازله و معاشقه کرده باشد. هر چند پدر بزرگوارش علی بن ابیطالب(ع) در مواجهه ی با مرگ خویش، فریاد فزت و رب الکعبه را سر داد و رهایی و آزادگی خود را در رستگاری جستجو نمود اما شهادتش در صحنه ی نبرد نبود. امام حسین در مکه پیش از حرکت به سوی عراق خطبه ای خواند و بعد از ثنای خداوند فرمود: خط الموت على ولد آدم...

چکیده ی کتاب «مبانی مبارزه خشونت پرهیز» نویسنده: مایکل نیگلز، مترجم فرهاد میثمی، 140صفحهاین کتاب در دو مقدمه و شش بخش تنظیم شده است. بخش یکم: آشنایی با خشونت پرهیزی، قرن بیستم دو میراث داشته است؛ خشونت و خشونت پرهیزی. گاندی و لوتر کینگ نماینده ی میراث دوم هستند. در خشونت پرهیزی انسانیت حفظ می شود و ما نیاز به شناخت فرایند آن داریم.واکنش ما در مقابل تهاجم به سه راه منتهی می شود. الف: مقابله به مثل( زد و خورد) که واکنش عینی و از جنس خشونت است ب: کوتاه آمدن(گریختن) که یک برخورد منفعلانه است. ج: راه سوم که خشونت پرهیزی است.بهترین راه وارد کردن حریف به اذعان خطا و غلبه بر ترس و مهرورزی و خیرخواهی است.کاربردهای خشونت پرهیزی ساتیاگراها(قدرت روح و رهاسازی خود از سکون)بخش دوم: هدف نیک، پروردن روح خ...

تنهایی پرهیاهومقدمهاز عنوان کتاب می توان دریافت که نویسنده در تنهایی وصف ناپذیری به سر می برد و این تنهایی به رغم تلاش برای رهایی از رنج زندگی، نهایت منجر به مرگ قهرمان داستان(هانتا) در آخرین پرده ی نمایش می شود.(ص 105) چنان که نویسنده هم نهایت دست به خودکشی زد.(ص دوازده) نهیلیسمی که در آثار کافکا و آلبرکامو قابل مشاهده است. بُهومیل هرابال(1914-1997) ظهور مدرنیسم را خطری برای کارگران یا اقشار کم در آمد و زیردست می داند و سرمایه داری برآمده از جهان مدرن را برنمی تابد او صراحتا می گوید: رئیس کارگاه(که نمادی از سرمایه داری مدرن اروپایی است) شوقی که من نسبت به کتاب های کهنه دارم این مرد به دختران جوان دارد(ص 87) یعنی جامعه ی مدرن حتی از زنان به عنوان ابزار جنسی برای اطفاء شهوت ثروتمندان کمک می...

دیدار با مرد بزرگ جنوب در ته تصورش این است که هنوز مأموریت و مسئولیت الهی او برای هدایت آحاد جامعه به دین و قرآن به اتمام نرسیده است. در آستانه ی نود سالگی، به حسب سال هجری قمری، خدا را شکر می کند که به زوال عقل دچار نشده است و می تواند خطاب به دوستان و مخاطبان خود، سخنی قرآنی به زبان آورد و حدیثی از پیامبر یا معصومین قرائت کند. و یا گاه دست به قلم شده، کتابی را به نگارش در آورد. همت آن بزرگوار در توجه به مفاهیم و داده های قرآنی و بیان جنبه هایی از رسالت پیامبر اسلام(ص) ستودنی است. دائرة المعارف گونه چون کتاب «معارف و معاریف» اش صحبت می کند. اطلاعات تاریخی و تفسیری از دین اسلام، ذهن و زبانش را فعّال نگه داشته است. در منزلی قدیمی و بسیار ساده و عادی سکنی گزیده است و دوستان و آشنا...

امرار معاش با ریسکگزارش سفر به بشگرد    تصور نمی کردم که بشگرد پر از کوه و کتل باشد و راه پرپیچ و خمی را از نظر جغرافیایی و تاریخی به خود دیده باشد. روز چهارشنبه 29 اردیبهشت 1401 به اتفاق دوست عزیزم دکترغلامرضا محب زاده مسیر بندر به بشگرد را شبانه پیمودیم. از بندر تا میناب و از آنجا به هشتبندی سه ساعت طی طریق کردیم. شام را در منزل پدرشان صرف نموده و با همراهی برادرش حاج علی در جاده ی مارپیچ منوجان و قلعه گنج و پر از نور چراغ های نیسان های حمل گازوییل قرار گرفتیم. با این که دوست من با توکل بر خدا و اطمینان به مسیر، ماشین را خوش خوشان به جلو هدایت می کرد اما دلهره ای ته دلم را آزار می داد. نکند در این سیاهی کم رنگ شب کسی ما را برباید یا ماشین به تصادفی متوقف شود. شاید به ...

 چرا باید بنویسیم؟   هر اندیشمند دچارِ خلجانات ذهنی، ناچار از نوشتن و مکتوب کردن داده ها و آگاهی های خود است. خلق کتاب در طول تاریخ حاصل همین دغدغه هاست. از این رو در این مقاله با استفاده از کتبی که پیرامون نوشتن به تحریر در آمده است، به سه عنصر ضرورت نوشتن، مقدمات آن و مزایای نگارش اشاره ای گذرا خواهم داشت. ضرورت نوشتن    در این که چه امری آدمی را به نوشتن وامی دارد یا چرا انسان باید بنویسد؟ به سه بیان از بزرگان اکتفا می کنم. اولی جورج اورول نویسنده ی انگلیسی هندی تبار است که در کتاب «چرا می نویسم؟» می گوید: اگر نوشتن را برای کسب معاش در نظر نگیریم. باور دارم چهار انگیزه ی بنیادین برای نوشتن وجود دارد. 1- خودخواهی صرف: میل به خردمند به نظر رسیدن، نقل مجلس بودن،...

انتخاباتی در سکوت(1)طرح استیضاح در این هیاهوی کرونایی، تجزیه و تحلیل دوره ی یازدهم انتخابات مجلس شورای اسلامی به فراموشی سپرده شد. در این یادداشت برآنم تا با نگاه کلی به سرنوشت انتخابات مجلس در ک...

هشت شب با شبستری(1) در شب اول پیرامون تجربه های پیامبران و عارفان بحث شد. آیا این تجربه ها قابل توصیف است؟ آیا میتوان از آنها مطلبی آموخت؟ استاد فرمود: آن طور که استیس در کتاب عرفان و فلسفه گفته...