تب فلسفی

ناکجاآباد عشق(3) به عقیده‌ی شریعتی، نخستین و مهمترین گام به سوی تغییر اجتماعی، تدوین یک ایدئولوژی رادیکال اسلامی بود. از دید او، رسالت پیام‌آور یا روشنفکر معاصر به دوش گرفتن مشعل آگاهی و آزادی و تبیین تضادها و نابرابری‌های اجتماعی است. نخستین دور سخنرانی‌های ستیزه‌جویانه‌ی شریعتی در آبان ماه 50 ایراد شد. انتظار مذهب اعتراض، تشیع علوی و تشیع صفوی، مسئولیت شیعه بودن، آری اینچنین بود برادر و پدر، مادر ما متهمیم. و دومین دور عبارت بود از: شیعه حزب تمام، پیام امید به روشنفکر مسئول و قاسطین، مارقین، ...

ناکجاآباد عشق(2) شریعتی در بهار سال 1345 در دانشگاه مشهد شروع به کار کرد. شخصیت جذّاب شریعتی که همواره وارد بحث‌های مفصّل و بی‌پرده می‌شد، یکی از عوامل محبوبیت وی در میان دانشجویان بود. پس از اجرای نمایشنامه‌ی ابوذر، ایرج صغیری را در آغوش گرفت. کتابی که جنجال‌های بسیار گسترده‌ای برانگیخت و نشانه‌ی آغاز فعالیت روشنفکری شریعتی بود، اسلام‌شناسی بود. مدتی کوتاه پس از انتشار آن، او با تقاضای مخاطبان جوان و پرشور خود در سایر دانشگاه‌های ایران مواجه شد. این افکار و قرائت جدید از اسلام هم متولیان رسمی م...

* مرگ‌های آشکار* ✍ دکتر عباس فضلی این روزها (اردیبهشت ۱۴۰۵) اخبار ناخوشایندی از شهر دیّر به گوش می‌رسد. گاه خبر مرگ یک یا چند جوان مخابره می‌شود. جوانانی که امید آینده‌ی خانواده‌های‌شان را به گور می‌برند و از آن‌ها جز سنگ قبری باقی نمی‌ماند. در نگاه اول شاید بتوان این مرگ‌ها را به بحران ناامیدی تفسیر کرد که با گسست نسل‌ها بروز کرده است. یعنی شکاف بین نسلی گریبانگیر جامعه شده است. با این مرگ‌های عریان و آشکار، راهی برای تلاش حقوقی و پلیسی به جا...

ناگفته‌های سیدفرصتی پیش آمد تا در روز عید غدیرخم، حضرت آیت‌الله سیدمصطفی حسینی دشتی را در منزل مسکونی‌اش در تهران زیارت کنم و با او ساعتی را به گفت‌وگو بپردازم. متن زیر چکیده‌ی گفتاری این دیدار است.با وجودی که سنش از ۹۰ گذشته است، اما هنوز پشت میز و بر صندلی می‌نشیند و کتاب می‌خواند و مطلبی می‌‌نویسد. از حال و هوای تحقیق پرسیدم گفت: دارم روی فقه استدلالی کار می‌کنم.هفته‌ی پیش در شهر قم، در جمع گروهی از روحانیون که عازم منطقه‌ی جنوب برای برگزاری مراسم عید غدیر بودند گفته بود: مخاطب امروز شما عوض ...

ناگفته‌های سید این گزارش با هدف ارائه اطلاعات کامل درباره «ناگفته‌های سید» تهیه شده است و مهم‌ترین نکات منتشر شده را در اختیار شما قرار می‌دهد. در ادامه، تمامی اطلاعات موجود درباره این موضوع به صورت یکجا گردآوری شده است تا بتوانید بدون نیاز به مراجعه به منابع مختلف، جزئیات کامل را مطالعه کنید. ناگفته‌های سیدفرصتی پیش آمد تا در روز عید غدیرخم، حضرت آیت‌الله سیدمصطفی حسینی دشتی را در منزل مسکونی‌اش در تهران زیارت کنم و با او ساعتی را به گفت‌وگو بپردازم. متن زیر چکیده‌ی گفتاری این دیدار است.ب...

نوشته‌های اساسی شریعتیچند روز پیش با گروهی از همکاران بر سر این بیت حافظ که می‌گوید:واعظان کاین جلوه در محراب و منبر می‌کنند چون به خلوت می‌روند آن کار دیگر می‌کنندگفت‌وگو می‌کردیم. آن‌ها به تفسیر ظاهری و روشن این بیت برای نقد مذهبیون اشاره کردند. من عرض کردم حالا به جای واعظان، معلّمان، مهندسان، کاسبان و یا پزشکان بگذارید مگر فرق می‌کند؟ همه‌ی آن‌هایی که در محیط کار و فضای عمومی جامعه کاری انجام می‌دهند، چون به خلوت می‌روند آن کار دیگر می‌کنند. در مقابل آنان استدلال می‌کردند که واعظان چون کار مذهبی می‌کنند و به نام دین و مقدسات سخن می‌گویند و حکومت می‌رانند؛ با دیگر اقشار و صنوف متفاوت هستند. نوعی قدسیت برای خود قائل‌اند. در مقام پاسخ گفتم: مگر ما نمی‌گوییم کاسب حبیب‌الله است. مگر معل...

بازشناسی متون مقدس متون را می توان به دو بخش عمده، مقدس و غیرمقدس تقسیم کرد. این تقسیم بندی کمک می کند تا شاخص های آنها مورد ارزیابی و بازشناسی قرار گیرد. و ما به وجوه مقدس و راز ماندگاری شان بیشتر پی ببریم. وداهای هندوان، توراتِ یهودیان، اناجیلِ اربعه ی مسیحیان و قرآنِ مسلمانان از جمله متون مقدسی هستند که در جهان قابل توجه هستند. مهمترین وجه اشتراک این متون، مضامین یکسان در ژانر ادبی و فرهنگی آنهاست. جوامع دینی متون مقدس را با مواد عالی و هنرهای زیبا و نفیس تهیه و حفظ می کنند. مواجهه ی بسیار محترمانه مردم با این متون، داستان هایی که در باره ی نحوه پیدایش این متون نقل می کنند، تعصبی که بر سر تحریف نشدن و دگرگون نشدن این متون دارند، مناسک و آیین هایی که در باره ی این متون اجرا می کنند...

باز حسین می آید با پرچمی به دست از صحرای تفتیده ی کربلا، برای برملا کردن نیت های شوم و پنهان قداره بندان بزرگ تاریخ که چشم در چشم خلائق، آشکارا دروغ می گویند تا به اریکه ی قدرت برسند.باز حسین می آید با فریادی بلند از پهندشت نینوا، که اگر دین ندارید، آزاده باشید و روح و روان خود را به دیگران نفروشید و جان عزیز خود را در راه مطامع دیگران فدا نکنید.باز حسین می آید این بار با کوله باری از تجربه های تاریخ، که ای انسان ها، تاریخِ گذشته ی خود را مرور کنید تا گرفتار خطاهای فاحشِ زمانه نشوید و در چرخه ی ننگ و نیرنگ، به دام زورمداران نیافتید.باز حسین می آید با بیان اندیشه ای برخاسته از عمق عقل، ای آدم هایی که دم از دانایی می زنید برای رهایی از چنگ ظلمت و نادانی باید هشیارانه زندگی کنید و از عوام فری...

نقش مناسک عاشورایی در اعتبارِ فردی و اجتماعی(2)اسطوره ی عاشورامحکم ترین پشتیبان و پشتوانه ی شیعیان، تبدیل کردن حادثه ی کربلا به یک اسطوره برای تمام دوران است. هر قومی در پی اسطوره سازی برای هویت بخشی خود در بستر تاریخ بوده است. فاجعه ی کربلا درام عظیم تاریخی و مذهبی در شیعه است که توان و شأن اسطوره شدن دارد. شیعیان خوب دریافته اند که با اسطوره سازی می توان نهضتی را زنده نگه داشت. از این رو نه فقط در ایران بلکه در عراق، هند و پاکستان چنین گرایشی وجود دارد. اسطوره ها کارکردهای نمادین دارند و حفظ این نمادها امری ضروری است. برافراشتن پرچم سیاه و سرخ، شبیه سازی، علم گردانی، روضه خوانی و سینه زنی و زنجیرزنی بیانی روشن از همین نمادها هستند. و از نظر روان شناختی پذیرش یک واقعه از طریق نمادها به مر...

نقش مناسک عاشورایی در اعتبارِ فردی و اجتماعیمقدمهدر آغاز انقلاب اسلامی ایران که انقلابیون مست حضور بودند، یک شب در مراسم حسینیه ی اعظم زادگاهم، بندر دیر، شاهد اخراج گروهی از جوانان از مراسم سینه زنی عاشورایی توسط همین انقلابیون بودم. با این که نوجوانی بیش نبودم، این طرد به مذاقم خوش نیامد و ناراحت شدم. آن خاطره ی تلخ که در کتاب «خاک غریب» هم به آن اشاره کرده ام، بهانه ای برای قلمی کردن مطلب فعلی است.در آن کتاب آمده است. این بار دیدم افراد دیگری رشد کردند. آنهایی که با مسجد و منبر آشنا بودند هر چند گاه گروه اول هم در مساجد و حسینیه ها می دیدم. آرام آرام نسلی که انقلاب کرد آنها را از مسجد و حسینیه راند. و این را یکبار خودم در حسینیه ی اعظم دیّر شاهد بودم که اندکی ناراحت شدم. ناراحتی از این ج...

رویکرد جامعه شناختی و ارتباطی به قرآنآندره نِگرو معتقد است قرن بیست و یکم یا وجود نخواهد داشت و یا قرنی است که با مذهب و رویکرد مذهبی همراه است.تردیدی نیست که به رغم چالش هایی که گریبانگیر مذهب است اما اقبال اندیشمندان و توده ی مردم به مذهب و معنویت در جهان امروز، امری جدی و شگفت انگیز است. بشر امروز پس از دو قرن تجربه ی بی دینی و فاصله گیری از مذهب به خود آمده و برای عبور از مدرنیته و عقل گرایی محض، چاره را در رجوع به دین همراه با نقد عقل مدرن می داند.از طرفی دینداران با توجه به آراسته ها و پیراسته هایی که در گذر زمان بر پیکره ی دین سنگینی می کند، قادر به رفع عطش گروندگان به آن نیستند و با وجود احیاگرانی که در طول دو سده ی اخیر تحولاتی در عرصه ی معرفت دینی به وجود آورده اند؛ امروزه اندیشه...

مواجهه با کتاب برای این که خواندن یک کتاب بر شما روا و روان شود نیاز است که به موارد فیزیکی و محتوایی آن توجه ویژه داشته باشید. این امر سبب می شود شما با میل و رغبت بیشتری به سراغ کتاب بروید. 1- شکل و رنگ و اندازه ی کتاب و تعداد صفحات زمینه ی مناسبی برای آشنایی اولیه با کتاب است.2- نام کتاب و نویسنده، مترجم و انتشاراتی سرآغاز خوبی برای شناخت کتاب است.3- عنوان اصلی و فرعی که حاصل زحمت نویسنده، مترجم یا ناشر است راهنمای شما به محتوای اجمالی کتاب است.4- چکیده ای که پشت صفحه ی آخر نوشته شده است به شما کمک می کند تا نویسنده و کار او را بشناسید. از این رو با دیدن یک کتاب در کتابفروشی و یا کتابخانه، برای درک ابتدایی محتوای آن شما به ناچار باید چکیده را بخوانید و پس از آن تصمیم به خرید و یا خوان...

تبارشناسی یک حدیث مقدمه با تمام شهرتی که حدیث «من عرف نفسه فقد عرف ربه» دارد اما پیشینه ی آن را هم می توان در میان یونانیان جست و هم به تفسیر و تأویل های عرفانی آن در ادیان آسمانی دست یازید. در این جستار با بیان تبارشناسی حدیث مذکور درمی یابیم که جمله ی فوق حدیث نیست بلکه گزین گویه ای یونانی است که کاربرد اخلاقی-عرفانی دارد. تبارشناسی حدیث جمله ی «خودت را بشناس» گویا اولین بار از زبان تالس در قرن ششم قبل از میلاد بیان شده است. سایمون کریچلی در کتاب «فیلسوفان مرده» می نویسد: تالس که کسوف خورشیدی ماه می سال 585 قبل از میلاد را پیش بینی کرد احتمالا نخستین گوینده ی عبارت خودت را بشناس است.(1) البته برخی این عبارت را به کیلون از اهالی اسپارت نسبت می دهند.(2) از اندرز کلاسیک یونان آگاهیم که خ...

تجربه های زندان خواندن و نوشتن در باره ی نلسون ماندلا از آنجا شروع شد که داشتم مصاحبه ای از خانم مارتا ناسباوم، فیلسوف معاصر آمریکایی، در باره ی کتاب تازه چاپ شده اش به نام «سنت فکری جهان وطنی، آرمانی والا اما ناقص» می خواندم. وی تأثیرپذیری خود را از شخصیت هایی چون مهاتما گاندی و نلسون ماندلا به عنوان منابع اصلی یاد می کند و می گوید: در کتاب اخیرم در باره ی خشم، به خودم اجازه دادم مفصلا در باره ی ماندلا صحبت کنم هر چند به هیچ وجه ادعای تخصص در فلسفه ی افریقا ندارم. فکر می کنم ماندلا همیشه برای مخاطب بین المللی می نویسد. او همیشه به انگلیسی می نوشت. خوشبختانه تمام نوشته های او را خواندم از جمله نامه های زندانش. حتی از زندان او در جزیره ی رابن دیدن کردم. من هم سراغ کتاب «راه دشوار آزادی» ...

نظر آیت الله منتظری در مورد تعدد زوجات چند همسری یکی از واقعیت های جوامع و از مسائل مورد بحث در زمینه ی نظام خانواده از زمان های دور است. اسلام با توجه به این واقعیت که عده ای خواه ناخواه به یک همسر اکتفا نمی کنند و حتی ممکن است به صورت نامشروع به زن دیگری روی آورند، چند همسری را تشویق نکرده ولی آن را لغو هم نکرده است بلکه آن را محدود کرده است. یعنی از سویی برای آن حداکثری قائل شده و از سوی دیگر برای آن قیود و شرایطی قرار داده و به هر کس اجازه نداده است که همسران متعدد انتخاب کند. اسلام در حقیقت با این قانون جانب زن را گرفته و با حق استفاده ی مشروط به عنوان همسر قانونی، تعهدی بر دوش مرد گذاشته است و مانع از هوسرانی های سهل تر و بی دردسرتر مرد بدون عنوان ازدواج شده است.(اسلام دین فطرت، ز...

پارادوکس های زندگیمقدمه شناخت پارادوکس های زندگی ورود به دنیای پررمز و رازی است که غوطه وری در آن آسایش ظاهری از آدمی می رباید و به آرامشی درونی دعوت می کند. آگاهی از این تناقضات است که انسان جایگاه خود را می یابد و نه تنها خود را می شناسد بلکه به خطاهای شناختی خود پی می برد و به نوعی شناخت درمانی می رسد. جنگ همیشگی بین داده های عقلی و غیرعقلی، عرفان و فلسفه، تصوف و انقلابات اجتماعی و در نهایت علم و دین، همه به علت وجود پارادوکس هایی است که زندگی آدمیان را احاطه کرده است. پذیرش این تناقضات به منزله ی آشتی دادن بین این مقوله هاست. در دنیای وارونه حتی اعتقادات نیز بر اساس اصناف دینداری یعنی مصلحت اندیش، معرفت اندیش و تجربت اندیش به صورت معکوس ظهورمی یابد. اولین بار پیامبران با یک تجربه ...

درود و وقت بخیر جناب دکتر فضلی گرامیمن البته با عنوانی که انتخاب کرده اید و در متنتان نیز به آن اشاره کرده اید چندان همراه نیستم. آنچه گفته اید و رنجی که بر شما و دیگر اساتید عالِم و دغدغه مند در این سالها رفته است را درک می کنم اما مساله زاویه ای دیگر هم دارد که نباید از آن غافل شد: شما و دلسوزان و اندیشه ورزانی چون شما چراغی را روشن نگه داشتید که بسیاری از دانشجویان از نورش بهره ها بردند...باری معلمانی چون شما با چراغتان رخصت ندادید که کسانی تاریکی را سراسری کنند و دانشجویان و طالبان علم و معرفت را از نور محروم دارند و این البته اجباری بوده است یا عاشقانه تفاوتی نمی کند و خدمتی بزرگ به حساب می آید ...دوست تر دارم که شما را نه قربانی نظام ایدئولوژیک که چراغ ِ راه و راهنمای دانشجویان بی پن...

نامه های جلال پس از این که کتاب «محاکمه ی دیگر» برداشتی از نامه های کافکا به فلیسه بلوئر اثر کانه تی با ترجمه ی ناصر غیاثی را مرور کردم؛ در خیابان های یزد به کتاب «نامه های سیمین دانشور و جلال آل احمد» دست یافتم. آن را خریدم و خواندم. از این کتاب که ظاهرا در سه جلد تدوین شده است و اقای مسعود جعفری آنها را تنظیم کرده است، می توان به بررسی حالات و تأثیرگذاری آنها بر کتب منتشره شده از این بزرگواران پرداخت و نکته ها آموخت. چنان که در مطلب دیگری نوشته ام(1) می توان به تبعه کانی تی روی این نوع کتاب ها درنگی کرد و پژوهشی را به انجام رساند. مثلا در این نامه های جلال، چگونگی کناره گیری او از سیاست و حزب توده، سهل گیری در امور مذهبی، مقالات سفارشی به نشریات، چگونگی برخورد با دوستان و خویشان، توج...

باز هم ... هر وقت سالگرد «ندای هرمزگان» فرا می رسد؛ از هیئت تحریریه مرا به نوشتن یک یادداشت ترغیب می کنند. من هم چون روزگار زیادی را با این رسانه ی مکتوب و تا حدودی الکترونیکی سپری کرده ام؛ پاسخ مثبت می دهم. در سال گذشته مطلب خود را با عنوان «توصیه به اهل قلم» قلمی کردم. در این مدت یک سال که به مطالعه ی کتب گوناگون دل سپرده بودم؛ باز همان فراز مشهور و کلیدی برایم آشکارتر می شود که به دوستان توصیه می کنم اگر می خواهید اهل قلم شوید با مطبوعات ارتباط برقرار کنید. چرا که به درستی دریافته ام بیشتر نویسندگان کار خود را با مطبوعات آغاز کرده اند. یعنی در روزنامه ها، هفته نامه ها، ماهنامه ها و یا فصلنامه ها مطلبی را نوشته اند و با همین تمرین نوشتن ها به قلم خود اعتماد پیدا کرده و شروع به تدوین کت...

مغازله با مرگ عجبا! صحنه کربلا ناگهان در پيش چشمم، به پهنه ی تماميِ زمين گسترده شد و صف هفتاد و دوتني که به فرماندهي حسين در کنار فرات ايستاده است، در طول تاريخ کشيده شد که ابتدايش، از آدم - آغاز پيدايش نوع انسان در جهان- آغاز مي شود و انتهايش تا ... آخرالزمان، پايان تاريخ، ادامه دارد!(شریعتی،1392: 25) تصور نمی کنم در جهان هستی کسی را بتوان یافت که پیش تر و بیش تر از امام حسین(ع) با مرگ مغازله و معاشقه کرده باشد. هر چند پدر بزرگوارش علی بن ابیطالب(ع) در مواجهه ی با مرگ خویش، فریاد فزت و رب الکعبه را سر داد و رهایی و آزادگی خود را در رستگاری جستجو نمود اما شهادتش در صحنه ی نبرد نبود. امام حسین در مکه پیش از حرکت به سوی عراق خطبه ای خواند و بعد از ثنای خداوند فرمود: خط الموت على ولد آدم...